Dziecko przedszkolne w ZA.

Obraz kliniczny Zespołu Aspergera w pierwszych trzech-czterech latach życia dziecka nie jest jednorodny. Pierwsze oznaki zaburzenia często trudno odróżnić od bardziej typowego autyzmu. Zatem przy ocenianiu małego dziecka autystycznego wyraźnie wykazującego normalny poziom inteligencji należy zawsze brać pod uwagę, że ostatecznie jego symptomy będą bardziej wskazywać na Zespół Aspergera niż autyzm. U niektórych dzieci występują opóźnienia w rozwoju wczesnej funkcji języka, ale znikają one między 3 a 5 rokiem życia. Niektóre dzieci szczególnie te najinteligentniejsze, nie wykazują żadnych opóźnień rozwojowych oprócz pewnych dysfunkcji motorycznych. Zwykle symptomy ZA wykrywa dopiero dokładne specjalistyczne badanie dziecka pomiędzy 3 a 5 rokiem życia. Takie całościowe badanie może być pozytywnym doświadczeniem, zarówno dla rodziców jak i dla samego dziecka.

Jest to bardzo ważne , gdyż dzieci te zwykle bardzo dobrze radzą sobie w rodzinie, natomiast mają kłopoty z przystosowaniem się w nowym przedszkolnym środowisku.

W tym czasie mogą wystąpić problemy takie jak:

- tendencja do unikania spontanicznych kontaktów lub słaba zdolność do interakcji społecznych,

- problemy z podtrzymaniem prostej rozmowy lub tendencja do powtarzania się w rozmowie

- dziwne reakcje werbalne,

- trzymanie się sztywnych rytuałów, trudności w akceptowaniu zmian,

- trudności w kontrolowaniu reakcji społecznych/emocjonalnych, szczególnie gniewu, agresji lub nadmiernego niepokoju

- nadaktywność,

- zatracanie się we własnych zainteresowaniach, zainteresowaniach tendencją do fiksacji na 

 poszczególnych obiektach lub przedmiotach.

Chociaż wydaje się, że powyższa lista jest bardzo podobna do listy wczesnych symptomów autyzmu, to jednak w porównaniu z dziećmi autystycznymi dzieci z ZA wykazują większe zainteresowanie kontaktami z dorosłymi i innymi dziećmi, ich mowa nie odbiega tak bardzo od normy i nie wydają się tak odmienne. Zauważalne są szczególnie dobre zdolności pamięciowe, włącznie z rozpoznawaniem cyfr i liter, zapamiętywaniem różnych faktów itp.

Młodsze dziecko szkolne z ZA.

Często zdarza się, że dziecko z ZA nie jest oceniane ani diagnozowane aż do czasu pójścia

do szkoły. W niektórych przypadkach występują wcześniej problemy z zachowaniem /np. nadaktywność, deficyty uwagi, agresja lub napady złości/ oraz niepokój o ‘niedojrzałość’ społeczną. Czasem dzieci te określa się jako ‘dziwne’. Jednak wbrew tym obserwacjom trafiają one do normalnych szkół. Często postępy dziecka w młodszych latach są dość dobre i zachęcające – dziecko dobrze czyta z pamięci i potrafi całkiem nieźle wykonywać proste operacje matematyczne. Gorzej jest natomiast z umiejętnościami motorycznymi, pisaniem i kolorowaniem. Nauczyciele często skarżą się na ‘obsesyjne’ zainteresowania dziecka wybranymi dziedzinami, co wg nich utrudnia pracę w grupie.

Większość dzieci z ZA wykazuje zainteresowanie innymi dziećmi, choć być może jawnie tego nie okazują. Mają jednak trudności z zawieraniem i utrzymywaniem przyjaźni., gdyż ich kontakty z rówieśnikami są stosunkowo powierzchowne. Często natomiast zwracają się do dorosłych ze względu na ich większą tolerancję.

Ujawniające się podczas nauki w szkole podstawowej problemy dziecka z ZA są inne u różnych dzieci : od łagodnych do poważnych i niemożliwych do zlikwidowania.

Natężenie tych problemów zależy od wielu czynników, między innymi od poziomu inteligencji dziecka oraz natężenia innych czynników komplikujących takich jak:

nadaktywność, problemy z koncentracją uwagi, niepokój , trudności w uczeniu się, wroga postawa rówieśników/odrzucenie przez grupę lub wsparcie ze strony rówieśników/.

Starsze dziecko szkolne z zespołem Aspergera

W szkole średniej wciąż najtrudniejszymi problemami dziecka z ZA są trudności w kontaktach społecznych i problemy z zachowaniem.

W tym wieku wiele dzieci z ZA wciąż uczęszcza do normalnych szkół, w których ich specyficzne problemy rozwojowe mogą być łatwo niezauważone – szczególnie jeśli dzieci są inteligentne i nie zachowują się zbyt ekscentrycznie. Ich zachowanie jest często mylnie odczytywane przez nauczycieli i rówieśników. Nauczyciele w szkole średniej mają mniej możliwości dokładnego poznania swoich uczniów i często przyczyn ich dziwnego zachowania czy trudności z nauką dopatrują się w kłopotach emocjonalnych lub problemach z motywacją. W niektórych sytuacjach np. w stołówce szkolnej , na boisku czy placu zabaw,

uczeń z ZA może popadać w konflikty z przełożonymi, nauczycielami, innymi uczniami, którzy nie są świadomi faktu, iż jego interakcje społeczne mogą być zaburzone. Często prowadzi to do poważniejszych kłopotów wychowawczych. W młodym człowieku z ZA narasta stres, który ostatecznie ujawnia się w postaci zupełnie nieakceptowanej społecznie reakcji.

We wczesnym okresie dojrzewania presja na dopasowanie się do grupy jest tak duża, a tolerancja wobec odmienności tak mała , że dzieci z ZA są często przez swych rówieśników wyłączane z grupy, przedrzeźniane i odrzucane. Reakcją na odtrącenie są coraz częstsze napady złości i agresji. Niestety często dochodzi do tego depresja, a nawet w niektórych wypadkach – ku przerażeniu rodziców - myśli samobójcze.

Jeśli u dziecka nie występują poważne trudności w uczeniu się , to jego postępy w nauce mogą być całkiem dobre, szczególnie w dziedzinach, w których dziecko wykazuje duże zainteresowanie. Te pozorne sukcesy nie pozwalają czasem dostrzec, że dziecko źle interpretuje pewne informacje, szczególnie dotyczące pojęć abstrakcyjnych języka idiomatycznego. Młody człowiek ma problemy z koncentracją uwagi i organizowaniem swojego czasu. Pomiędzy dzieckiem z ZA, które chce robić wszystko ‘po swojemu’, a nauczycielami, którzy wymuszają by zadania były wykonane tak jak w książce, powstają często konflikty. Rodzice toczą wyczerpującą i bezowocną walkę z nauczycielami, próbując wyjaśniać skomplikowane postępowanie swego dziecka nauczycielom poszczególnych przedmiotów.

Zwykle tolerancja na różnice indywidualne wzrasta w pewnym stopniu w późniejszych latach szkoły średniej. Jeśli młody człowiek z ZA nie ma kłopotów z nauką, to inni na ogół darzą go szacunkiem. Nastolatki z ZA potrafią nawiązać przyjaźnie z rówieśnikami, którzy podzielają ich zainteresowania komputerami lub fantastyką. Odpowiednio pokierowani młodzi ludzie z ZA rozwijają w tym wieku zdolności do socjalizacji i ogólne umiejętności ‘radzenia sobie’ w kontaktach z rówieśnikami, co czyni ich życie łatwiejszym i przynosi ulgę ich rodzicom.

Reprodukaja za zgodą John Wiley & Sons Ltd.Wszystkie prawa zastrzeżone. Książkę można zamówić na stronie http://www.wiley.com

Dziękujemy również Gdańskiemu Wydawnictwu Psychologicznemu za udostępnienie praw do tłumaczenia polskiego.Książkę można zamówić na stronie http://www.gwp.pl